ملاحت پيران و جوان ، تحيّر بر مسافرين روى مىداد . مردان اهل شهر ، صغيرا و كبيرا ، به تجارت و كسب مشغولند ، و زنان ، آنى از « زردوزى » و « حريربافى » و « پشم‌ريسى » آسوده نيستند . همين است كه سود تجارت را فهميده‌اند ، با همهء « مكنت » و « ثروت » ، بيكارى و بيعارى را شعار خود نساخته‌اند . همهء ساكنين اين زمين ، از صفت ذميمهء « بخل » و « حسد » مبرّا ، و ارباب « قناعت » و « مدارا » و به هنرمندى معروف و به كارگرى مشهور [ هستند ] . در « نظافت » و « پاكيزگى » و « علم » و « ادب » بىنظيرند و در رسم « سياست » و « مدن » دانا و خبير ؛ و با هموطنان خود در كمال « اتفاق » و با غربا و بيگانگان در اعلى درجه « مهربانى » و « ائتلاف » . « 1 » لباس اكثر مردم شهر به طرز لباس « فرنگيان » است ، مگر بعضى كه به همان لباس قديمى خود اكتفا كرده ، به ديگر البسه « متلبس » نشده‌اند . بدين سبب ، يك‌رنگى لباس ، تشخيص دادن « مسلم » از غيرمسلم ، در اين شهر بس متعسر « 2 » است ؛ مگر [ در ] روزهاى آدينه ، در هنگام نماز جمعه و جماعت . تعجب است كه در اين شهر گدايان « مبرم » و « مصر » بسيارى [ هستند ] و اكثر آنها « ناقص الاعضاء » و « كور » بودند . مذكور داشتند كه اينها عسكر « رديف » و « قرعه » بودند ، كه در آخرين محاربهء « روس » و « عثمانى » ناقص الاعضاء و بىچيز شده ، به « گدايى » امر معيشت خود را مىگذرانند . براى مزيد اطلاع مطالعه‌كنندگان ، اين تفصيل از « سالنامهء سوريه » نقل مىشود ، كه در سنهء ماضيه ، استاتستيك شهر « بيروت » از اين قرار بوده است : [ 1 ] عدهء خانوار 13000 ؛ نفوس مسلمهء ذكور 5979 ؛ نفوس غيرمسلمه 7182 . [ 2 ] جوامع و مساجد 22 . [ 3 ] مكاتب مسلمه 10 ؛ مكاتب غيرمسلمه 25 ؛ شاگردان 5772 ، مدرسهء طلابى 18 [ 4 ] كليسا 22 . [ 5 ] قراول‌خانه 45 ؛ باسمه‌خانه « 3 » 22 ؛ كاروانسراى « 4 » 2792 ؛ مغازه و دكان 2772 ؛ كارخانه 15 ؛ حمام 4 ؛ قهوه‌خانه 77 ؛ طاحونه « 5 » 2 ؛ مريض‌خانه 4 ؛ مقبره « 6 » مسلمه 1 ؛ غيرمسلمه 2 .

--> ( 1 ) . در اصل : ايتلاف ( 2 ) . دشوار ، مشكل . ( 3 ) . چاپخانه . ( 4 ) . در اصل : كاروانسرى ( 5 ) . آسياى بادى يا آبى . ( 6 ) . گورستان .